کابل زره دار یا آرموردار که در اصطلاح فنی به آن کابل مسلح نیز گفته میشود، نوعی کابل قدرت است که به یک لایه محافظ فلزی اضافی مجهز شده تا در برابر تنشهای مکانیکی شدید، فشار، ضربه و نفوذ عوامل مخرب محیطی مقاومت کند.
برخلاف کابلهای معمولی که تنها دارای عایق و روکش پلاستیکی هستند، کابل زرهدار به گونهای طراحی شده است که بدون نیاز به لوله یا کانال (داکت)، مستقیماً در زیر زمین یا در محیطهای صنعتی خشن نصب شود. این لایه زرهی نه تنها از هادیهای داخلی محافظت میکند، بلکه میتواند به عنوان یک مسیر حفاظتی برای تخلیه جریانهای خطا (تداخل الکترومغناطیسی یا اتصال کوتاه) نیز عمل کند.
انواع کابل زره دار
کابلهای زره دار بر اساس نوع فلز بهکار رفته در زره، شکل ساختاری (مفتول یا نوار) و لایههای حفاظتی جانبی به دستههای زیر تقسیم میشوند:
۱. کابل زره دار با مفتول فولادی
این کابل استانداردترین نوع کابل مسلح برای سیستمهای چند رشته است. زره آن از مفتولهای گرد فولادی گالوانیزه تشکیل شده که دور تا دور کابل را میپوشانند.
- ویژگی: مقاومت کششی بسیار بالا (مناسب برای نصب عمودی یا مسیرهای طولانی).
- کاربرد: شبکههای توزیع برق فشار ضعیف و متوسط در زیر زمین.
۲. کابل زره دار با نوار فولادی
در این مدل، دو لایه نوار فولادی گالوانیزه با یک فاصله مشخص روی لایه میانی پیچیده میشوند به طوری که لایه دوم فضای خالی لایه اول را میپوشاند.
- ویژگی: مقاومت عالی در برابر ضربات ضربهای و فشارهای عمودی (لهیدگی)؛ اما انعطافپذیری و مقاومت کششی کمتری نسبت به SWA دارد.
- کاربرد: محیطهایی که کابل تحت فشار وزن اجسام یا ترافیک سنگین قرار دارد.
۳. کابل زره دار با مفتول آلومینیومی
فولاد یک ماده مغناطیسی است و در کابلهای تکرشته باعث ایجاد جریانهای ادیکارنت و گرمای شدید میشود. برای رفع این مشکل از مفتول آلومینیوم استفاده میشود.
- ویژگی: غیرمغناطیسی بودن و جلوگیری از تلفات توان.
- کاربرد: خطوط انتقال جریان AC پرقدرت که به صورت تکرشته اجرا میشوند.
۴. کابل زره دار با نوار آلومینیومی
مشابه مدل STA است اما از نوار آلومینیومی استفاده میکند.
- ویژگی: وزن بسیار سبک و خاصیت ضد مغناطیسی.
- کاربرد: کابلهای تکرشته در فضاهایی که محدودیت وزن وجود دارد یا نیاز به حفاظت مکانیکی در سطح متوسط است.
۵. کابل زره دار سربدار
این کابل دارای یک لایه پوشش سربی در زیر زره فلزی است.
- ویژگی: مقاومت ۱۰۰ درصدی در برابر نفوذ هیدروکربنها، مواد خورنده، اسیدها و رطوبت مطلق.
- کاربرد: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و پالایشگاهها که خاک آلوده به مواد شیمیایی دارند.
۶. کابل زره دار با شیلد و زره
در این نوع، علاوه بر زره مکانیکی، یک لایه شیلد (مسی یا آلومینیومی) برای حفاظت در برابر نویزهای الکترومغناطیسی (EMI) وجود دارد.
- ویژگی: حفاظت همزمان در برابر ضربه مکانیکی و تداخلات فرکانسی.
- کاربرد: کابلهای ابزار دقیق و کنترل در محیطهای صنعتی نویزی.
۷. کابل زره دار نسوز یا ضد حریق
این کابلها دارای نوار میکا و روکشهای کمدود هستند که با زره فولادی تقویت شدهاند.
- ویژگی: تحمل دمای بسیار بالا و تداوم جریانرسانی در هنگام آتشسوزی.
- کاربرد: سیستمهای اعلام حریق، پله برقی و مکانهای عمومی حساس.
۸. کابل زره دار با روکش ضد جونده
اگرچه خود زره محافظ است، اما در این نوع کابل از مواد شیمیایی خاص در روکش نهایی استفاده میشود که بوی آنها جوندگان را دفع میکند.
- ویژگی: جلوگیری از جویده شدن روکش نهایی کابل توسط موشها و سایر جوندگان.
- کاربرد: تونلهای زیرزمینی و زمینهای کشاورزی.
۹. کابل زره دار فشار متوسط و قوی
این کابلها ساختار پیچیدهای شامل لایههای نیمههادی و زره ضخیم مفتولی دارند.
- ویژگی: تحمل ولتاژهای بالای ۶ کیلوولت تا ۳۳ کیلوولت و بالاتر.
- کاربرد: پستهای برق و خطوط انتقال اصلی بینشهری.
۱۰. کابل زره دار منعطف
در این مدل زره به جای مفتول یا نوار صاف، از یک نوار فلزی به هم قفل شده استفاده میشود.
- ویژگی: انعطافپذیری بسیار بالاتر نسبت به کابلهای SWA معمولی.
- کاربرد: داخل ساختمانهای تجاری، داکتهای پر پیچ و خم و اتصال تجهیزات متحرک صنعتی.
مشخصات فنی کابل زره دار (آرموردار)
برای انتخاب صحیح یک کابل زره دار، شناخت استانداردهای ساختاری و ویژگیهای فیزیکی آن ضروری است. مشخصات فنی این کابلها در دستههای زیر تعریف میشوند:
۱. جنس و ساختار هادی
هادی قلب اصلی کابل است که وظیفه انتقال جریان را بر عهده دارد.
- نوع متریال: معمولاً از مس آنیل شده (با خلوص بالا) یا آلومینیوم استفاده میشود.
- کلاس هادی: هادیها میتوانند به صورت مفتولی (کلاس ۱)، نیمهافشان (کلاس ۲) یا در موارد خاص افشان (کلاس ۵) باشند. در کابلهای زرهدار غالباً از نوع نیمهافشان برای تعادل بین قدرت و انعطاف استفاده میشود.
۲. نوع عایق و دمای کاری
عایق کابل تعیین میکند که کابل تا چه میزان ولتاژ و حرارتی را تحمل میکند.
- عایق PVC: مناسب برای مصارف عمومی با تحمل دمای حداکثر ۷۰ درجه سانتیگراد.
- عایق XLPE (پلیاتیلن کراسلینک شده): دارای استحکام دیالکتریک بالاتر و تحمل دمای کاری تا ۹۰ درجه سانتیگراد. این عایق در برابر تغییرات شیمیایی و فیزیکی بسیار مقاومتر است.
۳. لایه میانی (بدنه)
این لایه که معمولاً از جنس مواد پلیمری یا لاستیکی است، به عنوان یک ضربهگیر میان عایق هادی و زره فلزی عمل میکند. مشخصه فنی مهم این لایه، ضخامت استاندارد آن است که باید مانع از آسیب دیدن عایق توسط لبههای تیز زره شود.
۴. مشخصات زره
بخش کلیدی کابل که بر اساس استانداردهای ملی و بینالمللی طراحی میشود:
- ضخامت مفتول یا نوار: بسته به قطر نهایی کابل، قطر مفتولهای فولادی یا ضخامت نوارها متغیر است.
- پوشش گالوانیزه: زره فولادی حتماً باید دارای پوشش روی (گالوانیزه) باشد تا در برابر زنگزدگی و خوردگی در محیطهای مرطوب محافظت شود.
۵. سطح ولتاژ نامی
کابلهای زرهدار بر اساس تحمل ولتاژ به دستههای مختلف تقسیم میشوند:
- فشار ضعیف: ولتاژ ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ ولت (0.6/1 KV).
- فشار متوسط: ولتاژ ۶ کیلوولت تا ۳۳ کیلوولت.
- فشار قوی: ولتاژهای بالاتر از ۶۳ کیلوولت.
۶. روکش نهایی (غلاف بیرونی)
روکش بیرونی وظیفه محافظت کل مجموعه در برابر عوامل محیطی را دارد.
- ویژگی ضد اشعه ماوراء بنفش (Anti-UV): برای کابلهایی که در معرض نور خورشید نصب میشوند.
- خاصیت کمدود و بدون هالوژن: در محیطهای سرپوشیده برای جلوگیری از انتشار گازهای سمی هنگام حریق.
- مقاومت در برابر مواد نفتی: در مدلهای خاص (مانند سربدار) برای محیطهای شیمیایی.
۷. شعاع خمشی
یکی از مشخصات فنی بسیار مهم در هنگام نصب، شعاع خم کابل است. کابلهای زرهدار به دلیل لایه فلزی، صلبیت بالایی دارند و نمیتوان آنها را بیش از حد خم کرد. معمولاً شعاع خم این کابلها ۱۲ تا ۱۵ برابر قطر خارجی کابل در نظر گرفته میشود.
۸. کدهای استاندارد شناسایی
هر کابل زرهدار دارای یک کد شناسایی است که مشخصات فنی آن را نشان میدهد. برای مثال:
- کد N2XY-SWA: نشاندهنده هادی مسی، عایق XLPE، غلاف بیرونی PVC و زره مفتول فولادی است.
- کد NA2XY-STA: نشاندهنده هادی آلومینیومی با زره نواری فولادی است.
کاربردهای کابل زره دار
۱. زیرساختهای انتقال برق زیرزمینی
اصلیترین کاربرد این کابلها در دفن مستقیم داخل خاک است. به دلیل مقاومت در برابر فشار لایههای زمین و ضربات احتمالی بیل مکانیکی در حفاریهای آینده، بهترین گزینه برای شبکههای توزیع برق شهری و بینشهری هستند.
۲. صنایع نفت، گاز و پتروشیمی
در پالایشگاهها و سایتهای گاز، به دلیل احتمال نشت مواد خورنده و حلالها و همچنین خطر انفجار، از کابلهای زره دار (بهویژه نوع سربدار) استفاده میشود. این کابلها در برابر نفوذ مواد شیمیایی و آسیبهای مکانیکی در محیطهای پرخطر صنعتی مقاوم هستند.
۳. تاسیسات و معادن
در معادن سطحی و زیرزمینی که تجهیزات سنگین مدام در حال حرکت هستند و امکان ریزش سنگ یا لهیدگی کابل وجود دارد، کابل زره دار به دلیل لایه محافظ فولادی، تداوم جریان برق را تضمین میکند.
۴. نیروگاههای تولید برق
برای اتصال ژنراتورهای بزرگ به پستهای فشار قوی و انتقال توان تولیدی در محوطه نیروگاه، از کابلهای مسلح استفاده میشود تا در برابر لرزشهای شدید و تداخلات احتمالی محافظت شوند.
۵. روشنایی معابر و فضای سبز
در سیستمهای روشنایی پارکها، اتوبانها و خیابانها که کابل از زیر پیادهروها و فضای سبز عبور میکند، زره فلزی مانع از آسیب دیدن کابل توسط جوندگان یا ابزارهای باغبانی میشود.
۶. پروژههای ساختمانی و برجهای بلند
در رایزرهای عمودی ساختمانهای بلندمرتبه که کابل تحت وزن خود قرار دارد، کابلهای زرهدار با مفتول فولادی به دلیل مقاومت کششی بالا، از کشیدگی و پاره شدن هادیهای داخلی جلوگیری میکنند.
۷. بنادر و سازههای دریایی
در اسکلهها و مناطقی که رطوبت بسیار بالا و احتمال برخورد شناورها یا تجهیزات باربری وجود دارد، کابلهای زره دار با روکشهای مقاوم در برابر آب شور برای تامین برق جرثقیلهای غولپیکر و سیستمهای بندری به کار میروند.
۸. سیستمهای اعلام حریق و ایمنی
در مکانهای عمومی مانند متروها و بیمارستانها، نوع ضد حریق کابل زره دار برای تامین برق پمپهای آتشنشانی و سیستمهای تهویه اضطراری استفاده میشود تا در صورت بروز حادثه، کابل در اثر فرو ریختن آوار یا حرارت آسیب نبیند.
۹. کارخانجات و خطوط تولید اتوماتیک
در سولههای صنعتی که جرثقیلهای سقفی و دستگاههای سنگین تراشکاری فعال هستند، عبور کابل زره دار از روی سینیهای کابل یا کف سوله، امنیت سیستم کنترل و قدرت را در برابر ضربات فیزیکی تامین میکند.
۱۰. دیتاسنترها و مراکز مخابراتی
برای حفاظت از کابلهای تغذیه اصلی سرورها در برابر نویزهای الکترومغناطیسی و همچنین جلوگیری از آسیبهای فیزیکی در حین توسعه زیرساختها، از کابلهای زره دار در لایههای زیرین مرکز داده استفاده میشود.
استانداردهای بینالمللی و ملی کابل زره دار
تولید کابلهای زره دار باید مطابق با پارامترهای دقیق فیزیکی و الکتریکی باشد. مهمترین استانداردهایی که در پروژههای ایران و سطح جهان ملاک عمل قرار میگیرند عبارتند از:
۱. استانداردهای بینالمللی (IEC)
مبنای اصلی طراحی کابل در اکثر کشورهای جهان، استانداردهای کمیته بینالمللی الکتروتکنیک است:
- IEC 60502-1: استاندارد مرجع برای کابلهای قدرت با عایق اکسترود شده (فشار ضعیف تا ۱ کیلوولت).
- IEC 60502-2: استاندارد کابلهای قدرت فشار متوسط (از ۶ کیلوولت تا ۳۰ کیلوولت).
- IEC 60332: مربوط به تستهای انتشار آتش و مقاومت در برابر حریق.
۲. استانداردهای ملی ایران (ISIRI)
سازمان استاندارد ایران برای بومیسازی کیفیت، کدهای زیر را تعریف کرده است:
- ISIRI 3569-1: معادل فارسی استاندارد IEC 60502-1 برای کابلهای زرهدار فشار ضعیف.
- ISIRI 3569-2: برای کابلهای زرهدار فشار متوسط.
۳. استانداردهای بریتانیا (BS)
به دلیل قدمت صنعت برق بریتانیا، بسیاری از کدهای اجرایی در ایران همچنان بر پایه این استانداردهاست:
- BS 5467: مشخصات کابلهای زره دار با عایق XLPE و روکش PVC برای ولتاژهای پایین.
- BS 6724: استاندارد کابلهای زره دار با روکش کمدود و بدون هالوژن (برای محیطهای عمومی).
- BS 6346: مربوط به کابلهای با عایق PVC و زره مفتولی.
۴. استانداردهای آلمان (VDE)
کدگذاریهای معروف (مثل NYRY یا NYBY) از این استاندارد استخراج شدهاند:
- DIN VDE 0271: کابلهای قدرت با عایق PVC.
- DIN VDE 0276: کابلهای قدرت با عایق XLPE.
۵. پارامترهای مورد تایید در استانداردها
هر کابل زره دار برای دریافت این گواهینامهها باید در آزمونهای زیر نمره قبولی بگیرد:
- تست مقاومت الکتریکی هادی: اطمینان از خلوص مس یا آلومینیوم.
- تست ضخامت زره: بررسی کافی بودن قطر مفتول یا نوار فولادی برای تحمل ضربه.
- تست کشش و سختی روکش: اطمینان از عدم ترکخوردگی روکش در دمای پایین یا فشار بالا.
- تست گالوانیزه: بررسی کیفیت پوشش روی برای جلوگیری از زنگزدگی زره.
قیمت کابل زره دار
قیمت کابل زره دار بر اساس شاخصهای فنی و نوسانات بازار به صورت روزانه تغییر میکند. مهمترین این عوامل عبارتند از:
- نوع و وزن هادی: مس قیمت بسیار بالاتری نسبت به آلومینیوم دارد. همچنین هرچه سطح مقطع کابل (ضخامت رشتهها) بیشتر باشد، وزن فلز مصرفی و در نتیجه قیمت افزایش مییابد.
- جنس زره (آرمور): قیمت مفتول فولادی با نوار فولادی متفاوت است. همچنین در کابلهای تکرشته، استفاده از زره آلومینیومی به دلیل فرآیند تولید، قیمت متفاوتی نسبت به زره فولادی ایجاد میکند.
- لایه سرب : وجود لایه سرب یکی از بزرگترین عوامل افزایش قیمت است. کابلهای زرهدار سربدار به دلیل قیمت جهانی سرب و وزن بسیار سنگین، گرانترین نوع در دسته کابلهای مسلح هستند.
- نوع عایق و روکش: استفاده از مواد خودخاموششونده، بدون هالوژن یا عایقهای مقاوم در برابر حرارت (مانند XLPE در مقایسه با PVC)، هزینه تولید را بالا میبرد.
- سطح ولتاژ: کابلهای فشار متوسط و فشار قوی به دلیل نیاز به لایههای نیمههادی و نوار شیلد مسی، بسیار گرانتر از کابلهای فشار ضعیف هستند.
- استانداردها و تأییدیهها: دارا بودن تاییدیه توانیر و استانداردهای بینالمللی نشاندهنده کیفیت بالاتر مواد اولیه است که مستقیماً بر قیمت تمام شده اثر میگذارد.
- هزینههای حمل و نقل: کابلهای زرهدار به دلیل لایه فلزی، وزن بسیار زیادی دارند. وزن بالا باعث افزایش هزینههای لجستیک و جابجایی از کارخانه تا پروژه میشود.
- نوسانات ارزی و قیمت جهانی فلزات: قیمت مس، آلومینیوم، فولاد و سرب در بورس فلزات لندن (LME) مستقیماً و به صورت لحظهای روی لیست قیمت تولیدکنندگان اثر میگذارد.
خرید کابل زره دار
برای انتخاب یک کابل زره دار باکیفیت که ضامن سلامت پروژه شما باشد، هنگام خرید به موارد زیر توجه کنید:
- انطباق با نقشه مهندسی: پیش از خرید، نوع زره (مفتولی برای مقاومت کششی یا نواری برای مقاومت در برابر لهیدگی) را دقیقاً مطابق با نیاز پروژه و محل نصب (دفنی، هوایی یا سینی کابل) انتخاب کنید.
- بررسی تاییدیه توانیر: حتماً اطمینان حاصل کنید که برند تولیدکننده در لیست تامینکنندگان مجاز (Vendor List) وزارت نیرو و شرکتهای توزیع برق منطقهای قرار داشته باشد.
- تطابق کدینگ با مشخصات فنی: حروف درج شده روی بدنه کابل را با نیاز خود چک کنید. برای مثال، اگر کابل تکرشته میخرید، حتماً باید دارای زره آلومینیومی باشد تا دچار داغشدگی بیش از حد نشود.
- کیفیت پوشش گالوانیزه زره: لایه محافظ فلزی باید کاملاً یکنواخت و دارای پوشش گالوانیزه براق باشد. وجود هرگونه زنگزدگی یا سیاهی روی زره، نشاندهنده کیفیت پایین و عمر کوتاه کابل در خاک است.
- وزن و ضخامت روکش نهایی: روکش بیرونی باید ضخامت استاندارد داشته باشد تا هنگام نصب و کشش روی زمین دچار پارگی نشود. کابلهای زرهدار به دلیل لایه فلزی سنگین هستند؛ وزن خیلی کم میتواند نشانه نازک بودن زره یا هادی باشد.
- خلوص هادی مس یا آلومینیوم: رنگ مس باید درخشان و متمایل به قرمز باشد. کابلهای بیکیفیت از مس بازیافتی استفاده میکنند که باعث افت ولتاژ و داغ شدن کابل در درازمدت میشود.
- تاریخ تولید و سلامت فیزیکی: چک کنید که روکش کابل فاقد هرگونه برآمدگی، فرو رفتگی یا ترکخوردگی باشد. همچنین نگهداری طولانیمدت کابل در انبار زیر نور خورشید میتواند کیفیت روکش را کاهش دهد.
- انتخاب گلند مناسب: هنگام خرید کابل، حتماً گلندهای مخصوص کابل زرهدار را نیز سفارش دهید. اتصال صحیح زره به سیستم ارتینگ تنها با استفاده از گلندهای استاندارد میسر است.
ما در اطلس کابل ایرانیان، انواع کابل زره دار را با قیمتی رقابتی و کیفیتی بالا به فروش میرسانیم. جهت دریافت مشاوره خرید متناسب با پروژه خود، با کارشناسان ما تماس حاصل فرمائید.
